مجله بیپ تونز > انتخاب سردبیر > آکاردئون، صدایی از جنس ما
سایز نوشته:
رنگ نوشته:


روزهای تاریک درد و فلاکت را همانقدر هم‌نوای آدم‌ها بوده، که روزهای روشن بزم و پایکوبی را.
برای مردم بوده، با مردم خندیده، با مردم گریسته. همین است شاید، که انگار غم و شادی مردمان را توأمان در صدایش دارد. چه آنجا که با ضربآهنگ تندش پای می‌کوبند و دست می‌زنند، چه آنجا که دوره‌گردی خسته در خیابان می‌نوازدش، چه آنجا که جمعی از سازهای دیگر را با موجِ بدن چین‌دارش همراهی می‌کند.
صدایش، کولیِ زیبایی است که همزمان که اشک می‌ریزد، لبخند می‌زند.‌

می‌گویند ساز «آکاردئون» در سال ۱۸۲۲ میلادی در برلینِ آلمان توسط «کریستین فردریک لودویگ بوشمن» اختراع شد، گرچه اخیرا سازی شبیه آکاردئون کشف شده که به نظر می‌رسد مربوط به خیلی پیش‌تر از این زمان است. آکاردئون خیلی زود به واسطۀ مهاجرت مردم اروپا به آمریکا و دیگر کشورها، در همۀ جهان رایج شد. در برخی از کشورها مثل برزیل، کلمبیا و جمهوری دومینیکن از این ساز در موسیقی پاپیولار استفاده می‌شود، در حالیکه در جاهای دیگری مثل کشورهای اروپایی، آمریکای شمالی و آمریکای جنوبی در دنس‌پاپ و موسیقی فولکلور نقش پررنگی دارد. بعدتر، علاوه بر انواع موسیقی پاپیولار، حتی به موسیقی کلاسیکال هم راه یافت، چه به‌صورت اجرای سولو و چه در همراهی با ارکستر. امروزه صدای آکاردئون را در انواع موسیقی معاصر مثل پاپ، راک، پاپ-راک، جَز و گهگاه در موسیقی کلاسیکال هم می‌شنویم.

نیمۀ اول قرن بیستم، یعنی سال‌های بین ۱۹۰۰ تا ۱۹۶۰، دوران طلایی آکاردئون بود. وقتی در آن روزهای سیاه که به دوران «رکود بزرگ» معروف است، در فلاکت و فقر ناشی از جنگ‌های جهانی همۀ اجراها رو به تعطیلی رفتند، آکاردئون باقی ماند و نواخته شد. در رادیو، در خیابان، و بعدها در تلویزیون. تئاترها بسته شدند، اما آکاردئون‌نوازها همچنان به تدریس ادامه دادند و در رادیو اجرا کردند. بین سال‌های ۱۹۵۰ تا ۱۹۸۰ آکاردئون حضور چشمگیری در تلویزیون پیدا کرد. در اوایل دهه شصت، با ظهور موزیک راک‌اندرول، آکاردئون محبوبیت بیشتری پیدا کرد. اولین آکاردئونیستی که در این سبک موسیقی نواخت، «آنجلو دیپیپو» بود. این هنرمند بخشی از موسیقی متن فیلم «تقدیم به رم، با عشق» به کارگردانی «وودی آلن» را هم ساخته و نواخته است. به مرور این ساز وارد موسیقی راک و متال و فولک‌متال و کلاسیکال هم شد.

آکاردئون جزو گروه سازهای بادی آزاد-زبانه به شمار می‌رود. گروهی که هارمونیکا و ملودیکا هم به آن تعلق دارند. یک ساز بادی شستی‌دار با سطح مورب متحرک در دو طرف و بدنۀ چین‌دار. این ساز را نوازنده بین دو دست خود نگه می‌دارد که در میانهٔ آن، مجاری هوایی قرار دارند که با باز و بسته شدنشان توسط نوازنده صدا تولید می‌شود. در یک سمت صفحه‌کلید کوچکی تعبیه شده ‌است که کلیدهای آن وظیفۀ کنترل ورود هوا به مجاری را دارند و در سمت دیگر جعبۀ طنین قرار دارد که معمولاً آن نیز دکمه‌های مخصوص خود را دارد. صدا به‌وسیله باریکه‌های فلزی‌ای که زبانه نام دارند، ایجاد می‌شود. درواقع عبور هوا سبب ارتعاش زبانه‌ها و در نتیجه ایجاد صدا در داخل بدنۀ ساز می‌شود. زبانه‌ها وصل‌اند به شستی‌هایی که روی بدنۀ ساز قرار دارند. نوازنده همینطور که ساز را به‌صورت ریتمیک باز و بسته می‌کند این شستی‌ها را فشار داده و اصوات گوناگونی می‌سازد.

خانواده آکاردئون خودش شامل یک سری از سازها مثل کنسرتینا، بندونئون، هارمونیوم و امریکن رید ارگان می‌شود. آکاردئون انواع مختلفی دارد، مثل کروماتیک، دیاتونیک، استاندارد، فیری‌باس. اما آکاردئونِ دکمه‌ای و آکاردئونِ پیانویی دو مدل خیلی معروف آن هستند. با آکاردئون، به‌عنوان یک ساز پلی‌فونیک یا چندصدایی، می‌شود چندین نت را همزمان نواخت. سازی که به‌تنهایی می‌تواند به جای یک گروه نوازنده اجرا کند! گران‌ترین آکاردئون‌ها، آکاردئون‌های کاملا دست‌ساز هستند. این سازها صدایی به‌مراتب قوی‌تر و بهتر از نمونه‌های کارخانه‌ای دارند. برای مثال می‌شود به آکاردئون‌هایی اشاره کرد که «یوتاکا اوسوی»، هنرمند ژاپنی، ساخته است. اما معروف‌ترین جاهای دنیا که آکاردئون در آنها تولید می‌شود، دو شهر ایتالیایی استرادلا و کاستلفیدارو هستند، با تولیدکننده‌های سرشناس و بی‌شمار، به‌خصوص در کاستلفیدارو. «پاوئولو سوپرانی» یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان این شهر بوده است.

به نوازندۀ آکاردئون، آکاردئونیست می‌گویند. از آکاردئون‌نوازان معروف جهان می‌توان به لد بلی، یوری آنتونوف، سرژ گنسبور، اینار فاگستاد، بنی اندرسون، رامون آیالا، رناتو بورقتی، فرانکو بوزاک و کارمن کاروزا اشاره کرد. اما در ایران هم هنرمندانی بوده‌اند و هستند که دستی در نواختن آکاردئون داشته‌اند. از این میان می‌توان به منوچهر و ناصر چشم‌آذر، خسرو سینایی، بیژن داداشی، محمد سریر، کامبیز مژدهی و محمدعلی حیدرنیا اشاره کرد.
امروز رواج و محبوبیت آکاردئون به اندازۀ قبل نیست، اما همچنان سادگی و صمیمیت صدایش شهرت جهانی دارد.

عکسی که می‌بینید مربوط است به صحنه‌ای از فیلم «دشت گریان» ساختۀ کارگردان شهیر یونایی، آقای «تئو آنجلوپولوس». آهنگسازی این فیلم را، مثل بقیۀ آثار آنجلوپولوس، خانم «النی کارایندرو» برعهده داشته است. داستان فیلم مربوط به زمان جنگ جهانی است و سازهای آکاردئون و ویولن نقش اصلی را در موسیقی متن این اثر دارند. 

اما در میان آثار موسیقی اخیر ایران، آلبوم «درنادئون» با هنرمندی «مهرداد مهدی» و «آسو کهزادی»، اثری است شامل قطعاتی از هم‌نوازی آکاردئون و ویولن که بسیار گوش‌نواز و شنیدنی است. اگر به صدای این ساز علاقه‌مندید می‌توانید این آلبوم را از طریق این لینک دانلود کنید و لذت ببرید.

برچسب ها:
, ,

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *